Căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang khiến nhà đầu tư đổ xô vào đồng USD, nhấn mạnh vai trò của đồng tiền dự trữ toàn cầu trong thời kỳ khủng hoảng. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng sự suy giảm dần vị thế thống trị của USD có thể khiến thế giới đối mặt với rủi ro sốc thanh khoản trong tương lai.
Nhà đầu tư tìm đến USD khi khủng hoảng bùng phát
Sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, bất ổn tại Trung Đông đã lan rộng và khiến thị trường tài chính toàn cầu biến động mạnh.
Nhà đầu tư chuyển sang nắm giữ USD – tài sản được xem là thanh khoản cao nhất thế giới.
Trong vài ngày gần đây:
- Đồng USD tăng khoảng 2% chỉ trong hai ngày
- Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng mạnh
- Các thị trường cổ phiếu từng tăng mạnh đầu năm bắt đầu lao dốc
Chỉ số KOSPI của Hàn Quốc – từng tăng khoảng 50% từ đầu năm đến tháng 2 – đã giảm gần 20% chỉ trong hai ngày.
Theo Matt King, nhà sáng lập Satori Insights, đợt tăng của USD không phải do thay đổi kỳ vọng lạm phát hay tăng trưởng, mà chủ yếu do dòng tiền rút khỏi các vị thế đầu cơ khi nhà đầu tư cần thanh khoản.
USD vẫn là tài sản an toàn trong khủng hoảng
Dù nhiều năm qua có nhiều tranh luận về việc “phi USD hóa”, thực tế trong các cuộc khủng hoảng cho thấy nhu cầu USD vẫn rất lớn.
Theo dữ liệu của Bank for International Settlements:
- USD xuất hiện trong 89% giao dịch ngoại hối toàn cầu
- Đồng euro đứng thứ hai với khoảng 29%
Ngoài ra:
- USD chiếm khoảng 50% thanh toán quốc tế
- Khoảng 55% tài sản ngân hàng quốc tế và 60% nghĩa vụ nợ toàn cầu được định giá bằng USD
Trong thương mại dầu mỏ, khoảng 80% giao dịch vẫn được định giá bằng USD, dù một phần nhỏ đã chuyển sang euro hoặc nhân dân tệ.
Vai trò của USD đang suy giảm dần
Theo dữ liệu của International Monetary Fund, tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã giảm từ hơn 70% đầu những năm 2000 xuống còn khoảng 57% hiện nay.
Sự suy giảm này bắt đầu từ:
- Sự ra đời của đồng euro năm 1999
- Trung Quốc gia nhập WTO năm 2001
Dù vậy, quá trình này diễn ra rất chậm và ổn định trong nhiều thập kỷ, giúp hệ thống tài chính toàn cầu có thời gian thích nghi.
Thế giới có thể bước vào hệ thống tiền tệ đa cực
Nhà kinh tế Barry Eichengreen cho rằng hệ thống tiền tệ toàn cầu có thể chuyển dần sang mô hình đa cực.
Trong cuốn sách mới “Money Beyond Borders”, ông phân tích lịch sử 2.500 năm của tiền tệ và cho rằng các đồng tiền thống trị thường trỗi dậy rồi suy yếu theo chu kỳ lịch sử. Tuy chưa có đồng tiền nào đủ sức thay thế USD nhưng tốc độ suy giảm vai trò của USD có thể tăng nhanh hơn trong tương laiÔng nhận định thế giới hiện đang ở “một thời điểm rất mong manh”, khi hệ thống tiền tệ toàn cầu chưa có nguồn thanh khoản thay thế đủ lớn cho USD.
