Chiến tranh, chi tiêu quốc phòng và xu hướng tách rời chuỗi cung ứng đang đẩy nhiều nền kinh tế lớn vào một vòng xoáy nợ công mới. Chính vòng xoáy này có thể trở thành yếu tố định hình cục diện quyền lực toàn cầu trong thập kỷ tới, đặc biệt trong cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc.
Nợ công tăng mạnh khi thế giới bước vào thời kỳ đối đầu mới
Các chính phủ hiện không chỉ phải vay để duy trì tăng trưởng, mà còn phải chi thêm cho quốc phòng, an ninh năng lượng và giảm phụ thuộc vào đối thủ chiến lược. Điều này khiến tỷ lệ nợ trên GDP tiếp tục leo cao đúng lúc chi phí vay cũng tăng mạnh.
Ví dụ rõ nhất là Mỹ: lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm đã gần như tăng gấp ba trong 5 năm, lên 4,3%. Trong khi đó, Mỹ, Trung Quốc, Pháp, Anh và Nhật Bản đều đã có tổng nợ công tương đương hơn một năm sản lượng kinh tế.
Chiến tranh không chỉ đốt tiền, mà còn buộc các nước tái cấu trúc tốn kém
Tác động của xung đột không dừng ở chi tiêu quân sự. Các chính phủ ngày càng phải tính đến rủi ro bị gây sức ép qua chuỗi cung ứng. Hormuz, đất hiếm Trung Quốc hay bài học khí đốt Nga với châu Âu đều cho thấy phụ thuộc chiến lược có thể trở thành điểm yếu.
Vấn đề là giảm phụ thuộc không hề rẻ. Muốn làm được, chính phủ phải trợ cấp, tái đầu tư hoặc chấp nhận kiểm soát mạnh hơn, đồng nghĩa nợ tăng hoặc tăng trưởng giảm. Cả hai đều khiến sức mạnh tài khóa suy yếu theo thời gian.
Không phải mọi khoản nợ đều xấu như nhau
Bài phân tích nhấn mạnh rằng điều quan trọng không chỉ là nợ nhiều hay ít, mà là tiền được chi vào đâu. Chi tiêu quốc phòng có thể giúp nâng năng suất nếu đi vào nghiên cứu, đổi mới và công nghệ quân sự. Mỹ từng làm được điều đó, còn Ukraine hiện cũng đang hình thành một ngành công nghệ quốc phòng riêng dưới áp lực chiến tranh.
Ngược lại, các khoản trợ giá tiêu dùng năng lượng để xoa dịu cú sốc dầu thường không tạo ra tăng trưởng dài hạn. Ngoài ra, gánh nặng lương hưu, dân số già và nợ xấu khu vực tư nhân cũng có thể quay lại đánh thẳng vào bảng cân đối của nhà nước.
Mỹ có lợi thế đồng USD, nhưng đặc quyền này không còn tuyệt đối
Từ lâu, Mỹ có thể vay rẻ hơn phần còn lại của thế giới nhờ vị thế của USD như đồng tiền dự trữ toàn cầu. Nhưng Reuters Breakingviews cho rằng lợi thế này đang bị bào mòn khi Washington vừa lao vào chiến tranh, vừa gia tăng sức ép kinh tế với các nước khác.
Trong bối cảnh đó, euro, nhân dân tệ và tiền mã hóa được nhắc đến như những lựa chọn có thể hưởng lợi nếu niềm tin vào sự thống trị tuyệt đối của USD tiếp tục suy giảm.
Cuộc đua Mỹ – Trung có thể được quyết định bằng sức chịu nợ
Về dài hạn, khả năng chịu đựng gánh nợ sẽ là yếu tố then chốt trong cuộc cạnh tranh siêu cường. Mỹ có thế mạnh công nghệ nhưng bị suy yếu bởi chính sách thất thường và hạn chế nhập cư. Trung Quốc có quy mô lớn hơn và sức chịu đựng chính trị cao hơn, nhưng lại đối mặt với già hóa dân số và mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào xuất khẩu.
Quyền lực toàn cầu giờ không chỉ nằm ở quân sự, mà ở sức bền tài khóa
Điểm đáng chú ý nhất từ bài viết là thế giới đang bước vào thời kỳ mà sức mạnh địa chính trị ngày càng gắn chặt với sức khỏe tài khóa. Quốc gia nào có thể vay, chi và chịu đựng lâu hơn sẽ có lợi thế lớn hơn trong cuộc chơi quyền lực mới. Và ở mặt trận này, nợ công đang dần trở thành một loại vũ khí thầm lặng nhưng cực kỳ quyết định.
