Tổng thống Donald Trump bắt đầu hai ngày hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, trong chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của một tổng thống Mỹ kể từ năm 2017. Cuộc gặp chạm ba hồ sơ nóng: đình chiến thương mại Mỹ – Trung, chiến tranh Iran và gói bán vũ khí 14 tỷ USD cho Đài Loan.
Hội nghị mở màn bằng nghi thức lớn
Cuộc gặp diễn ra tại Đại lễ đường Nhân dân, nơi ông Tập đón ông Trump trên thảm đỏ. Hai lãnh đạo bắt tay, mỉm cười, đi qua hàng học sinh vẫy cờ Mỹ – Trung, trong khi binh sĩ Trung Quốc diễu hành.
Ông Trump gọi ông Tập là “lãnh đạo vĩ đại”, nói đây có thể là “hội nghị thượng đỉnh lớn nhất từ trước tới nay” và khẳng định quan hệ Mỹ – Trung sẽ tốt hơn bao giờ hết. Ông Tập đáp rằng quan hệ ổn định giữa hai nước có lợi cho thế giới, hợp tác thì cùng hưởng lợi, đối đầu thì chịu thiệt.
Vị thế đàm phán đã thay đổi
Theo Ali Wyne của International Crisis Group, tương quan quyền lực đã khác so với năm 2017. Khi đó, Trung Quốc muốn Mỹ công nhận vị thế đang lên. Lần này, Washington đang chủ động thừa nhận vai trò đó, thể hiện qua việc ông Trump từng khơi lại khái niệm “G2” khi gặp ông Tập tại APEC ở Hàn Quốc.
Lịch trình cho thấy hai bên muốn có nhiều thời gian trực tiếp: sau hội đàm, họ sẽ thăm Thiên Đàn, dự quốc yến, rồi uống trà và ăn trưa cùng nhau vào ngày hôm sau.
Thương mại, chip và đất hiếm là trọng tâm
Ông Trump bước vào cuộc gặp với vị thế không hoàn toàn thuận lợi. Tòa án Mỹ đã hạn chế khả năng áp thuế tùy ý với hàng Trung Quốc và các nước khác. Chiến tranh Iran cũng làm lạm phát trong nước tăng, gây rủi ro cho Đảng Cộng hòa trước bầu cử giữa kỳ tháng 11.
Dù kinh tế Trung Quốc suy yếu, ông Tập không chịu sức ép chính trị tương tự. Tuy vậy, cả hai bên đều muốn duy trì thỏa thuận đình chiến thương mại tháng 10: Mỹ tạm dừng thuế ba chữ số với hàng Trung Quốc, còn Bắc Kinh không siết nguồn cung đất hiếm, vật liệu quan trọng cho xe điện và vũ khí.
Washington muốn bán thêm máy bay Boeing, nông sản và năng lượng để giảm thâm hụt thương mại. Bắc Kinh muốn Mỹ nới hạn chế xuất khẩu thiết bị sản xuất chip và bán dẫn tiên tiến. Hai bên bàn về đầu tư và AI.
Iran và Đài Loan là điểm nhạy cảm
Ông Trump dự kiến thúc giục Trung Quốc thuyết phục Tehran đạt thỏa thuận với Washington để kết thúc chiến tranh Iran. Ngoại trưởng Marco Rubio nói hạ nhiệt khủng hoảng cũng có lợi cho Bắc Kinh, vì nhiều tàu Trung Quốc đang mắc kẹt ở vùng Vịnh và kinh tế toàn cầu chậm lại sẽ hại xuất khẩu Trung Quốc.
Tuy nhiên, giới phân tích nghi ngờ ông Tập sẽ gây sức ép mạnh với Tehran hoặc dừng hỗ trợ quân sự, vì Iran vẫn là đối trọng chiến lược của Bắc Kinh trước Mỹ.
Với ông Tập, ưu tiên lớn là việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan. Trung Quốc phản đối mạnh gói 14 tỷ USD đang chờ ông Trump phê duyệt, trong khi luật Mỹ vẫn yêu cầu Washington giúp Đài Loan tự vệ.
Thượng đỉnh lớn nhưng rủi ro còn nguyên
Cuộc gặp Trump – Tập có thể giúp ổn định tâm lý thị trường nếu hai bên giữ được đình chiến thương mại và mở kênh đối thoại về AI, đầu tư, Iran. Nhưng chip, đất hiếm, Đài Loan và Trung Đông đều dễ bùng phát. Đây là hội nghị có sức nặng lớn, nhưng kết quả phụ thuộc vào mức nhượng bộ mỗi bên chấp nhận.
