Giá dầu tăng mạnh do chiến sự Trung Đông đang khiến các ngân hàng trung ương theo dõi sát thị trường, bởi cú sốc năng lượng không chỉ đẩy lạm phát tăng mà còn có nguy cơ kích hoạt các điểm yếu trong hệ thống tài chính. Trong kịch bản xấu, cú sốc dầu có thể khuếch đại biến động trên thị trường tiền tệ, trái phiếu và tín dụng.
Giá dầu tăng đặt ngân hàng trung ương vào thế khó
Giá dầu tăng sau hơn một tuần xung đột tại Trung Đông đang gây áp lực lớn lên các ngân hàng trung ương. Năng lượng đắt đỏ có thể đẩy lạm phát và kỳ vọng lạm phát tăng, buộc nhà hoạch định chính sách cân nhắc thắt chặt tiền tệ.
Tuy nhiên, chi phí năng lượng cao cũng có thể làm suy yếu tài chính của hộ gia đình và doanh nghiệp, khiến nhu cầu giảm. Trong trường hợp xấu nhất, lạm phát tăng trong khi tăng trưởng chậm lại, khiến ngân hàng trung ương phải lựa chọn giữa kiềm chế lạm phát hoặc hỗ trợ tăng trưởng và việc làm.
Một số nhà hoạch định chính sách ủng hộ phản ứng nhanh để kiểm soát lạm phát, trong khi những người khác cho rằng nên bỏ qua biến động ngắn hạn của giá năng lượng, giống cách nhiều ngân hàng trung ương từng làm sau đại dịch.
“Ngân hàng bóng tối” và tín dụng tư nhân gây lo ngại
Ngoài lạm phát, các nhà hoạch định chính sách cũng theo dõi rủi ro ổn định tài chính, đặc biệt từ hệ thống tài chính ngoài ngân hàng.
Một điểm đáng chú ý là thị trường tín dụng tư nhân toàn cầu đã vượt 3.000 tỷ USD, nơi các quỹ quản lý tài sản cho doanh nghiệp vay trực tiếp. Do hoạt động ngoài thị trường trái phiếu công khai và quy định ngân hàng truyền thống, mức độ minh bạch của các quỹ này vẫn khiến cơ quan quản lý lo ngại.
Trong trường hợp xảy ra cú sốc lớn, nhà đầu tư có thể rút vốn hàng loạt, gây tác động dây chuyền tới doanh nghiệp vay vốn và cả các ngân hàng liên quan.
Quỹ đầu cơ, vay mượn trái phiếu và stablecoin làm tăng rủi ro hệ thống
Một rủi ro khác là vai trò ngày càng lớn của hedge fund trong việc tài trợ nợ chính phủ, đặc biệt thông qua thị trường repo và các giao dịch arbitrage trái phiếu chính phủ Mỹ với mức đòn bẩy cao.
Theo Hội đồng Ổn định Tài chính (FSB) của G20, quy mô repo được bảo đảm bằng trái phiếu chính phủ đã vượt 16.000 tỷ USD, trong đó khoảng 60% ở Mỹ. Việc giảm đòn bẩy đột ngột của các quỹ này có thể gây biến động mạnh trên thị trường trái phiếu.
Các cơ quan quản lý cũng theo dõi stablecoin, thị trường hiện khoảng 300 tỷ USD. Nếu xảy ra sự cố hoặc làn sóng rút tiền, các tổ chức phát hành có thể phải bán lượng lớn trái phiếu chính phủ và tài sản dự trữ, đồng thời hút tiền gửi khỏi ngân hàng.
Ngoài ra, sự tập trung và định giá cao của lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) cũng được coi là một rủi ro tiềm tàng đối với thị trường tài chính.
Xung đột Trung Đông có thể làm bùng phát biến động
Chiến sự Trung Đông có thể kích hoạt những điểm yếu này thông qua nhiều kênh, từ hành động của các quỹ tài sản quốc gia giàu dầu mỏ đến làn sóng tìm kiếm thanh khoản bằng USD.
Hai kênh tác động lớn nhất là biến động mạnh trên thị trường cổ phiếu và trái phiếu, cùng với sự thay đổi kỳ vọng lãi suất khi giá năng lượng đẩy lạm phát tăng. Thị trường gần đây đã ghi nhận lợi suất trái phiếu tăng và triển vọng cắt giảm lãi suất bị điều chỉnh.
Cú sốc dầu có thể trở thành phép thử với hệ thống tài chính
Dù biến động hiện tại chưa gây bất ổn hệ thống, việc ổn định tài chính đã trở thành một phần nhiệm vụ của các ngân hàng trung ương, khiến họ phải thận trọng trước các cú sốc địa chính trị.Những sự kiện như chiến tranh Ukraine từng gây biến động lớn nhưng vẫn được kiểm soát. Tuy nhiên, nếu giá dầu duy trì ở mức ba chữ số, hệ thống tài chính toàn cầu có thể phải đối mặt với một phép thử lớn về khả năng chống chịu trước cú sốc năng lượng và địa chính trị.
